Çölyak Hastalığı hakkında

Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir okulda Özel Eğitim Öğretmeni olarak çalışan bir site dostumuz; Çölyak Hastalığı olan ve diyet programı olan zihinsel engelli bir öğrencisi için araştırma yaptığını belirtmiş. Bizden konuyla ilgili yardım isterken Çölyak Hastalığı hakkında genel ve bilmesi gereken kadar bilgi aktarmamızı istemiş. Öğrencisinin sorunlarına bu denli ilgi gösteren öğretmenimizi kutluyoruz.
Çölyak Hastalığı kimine göre bir hastalık olmaktan çıkmış bir yaşam biçimi haline gelmiştir.  Yaşamın ilk 6 ayında sadece anne sütü ile beslendikten sonra ek gıdalarla bebeğin tanışma dönemini takiben belirti vermeye başlayan Çölyak hastalığı yaşam boyu devam eden tek gıda alerjisidir.  Diyete uymak koşulu ile çölyak hastalığında kişi normal yaşamını sürebilir. 

Çölyak hastalığı; Buğday, arpa, çavdar ve yulafta bulunan GLUTEN isimli alerjene karşı ince barsakların başlangıç kısmının geliştirdiği aşırı duyarlılık sonucu hastalık gelişmektedir. Hastalık genellikle çocukluk çağında belirti vermekle birlikte bazen de erişkin çağda da belirti verebilmektedir.

GLUTEN: Buğday, arpa, çavdar ve yulafta bulunan, hamur karıldığı zaman hamura kıvam veren ve tutmasını sağlayan proteine GLUTEN ismi verilir. Çölyaklılar için bu madde ince barsaklarına toksik etkilidir. Bunun için çölyaklılara GLUTEN içermeyen (GLUTENSİZ) diyet uygulanmaktadır. Diyet Çölyak hastaları için diyet ömür boyu uygulanmalı ve bir kere dahi bozulMAMALIDIR.

Çölyak; Genetik, çevresel ve vücudun savunma mekanizmasının her üçünün de rol aldığı bir dizi olaylar zinciri sonucu gelişiyor. Hastalığın görülüş sıklığı 1/200 olarak tahmin edilmektedir. Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesinin başlattığı ve tüm Türkiye’de hastalığın görülüş sıklığının ortaya çıkarılacağı çalışma okul taraması şeklinde yapılacak olup, Bursa, Balıkesir ve Kütahya inin taranması Bursa da bulunan çocuk gastroenterologlarınca gerçekleştirilecektir. Ailede çölyaklı birisi var ise kardeşlerde görülme oranı %8-20 arasında değişebildiği için, çölyaklı kişilerin aile bireylerininde taranması sessiz çölyak hastalarının ortaya çıkartmak için gerekmektedir.

Hastalığın belirtileri; Belirti verdiği yaşa göre değişebiliyor. Bazen de hiç belirti vermeden sinsi şekilde seyir gösterip tesadüfen ortaya tarama sonucunda çıkabiliyor.

Ek gıdaların başlanması sırasında sindirim sisteminin unlu gıdalar (GLUTEN bulunan gıdalar) ile tanışmadan bir süre sonra; Kilo alımında yavaşlama, gece huzursuzluğu, kusma atakları, iki haftayı geçen ishal ( şekilsiz, yağlı pis kokulu dışkı yapma bazen bir kez fazla miktarda bazen de sayısız olabilir), tedavi ile iyileşmeyen demir eksikliği anemisi, raşitizm, karında şişlik gibi belirtiler süt çocukluğu döneminde görülüyor.

Oyun çocukluğu ve okul döneminde anemi, halsizlik, yorgunluk, okul başarısında azalma, zaman- zaman karın ağrıları ve eklem ağrıları, ağızda iyileşmeyen yaralar, saç dökülmesi, karaciğer enzimlerinde yükseklik, kemik erimesi şeklinde belirti verebiliyor. Bu dönemde ishal karında şişlik ve kusma daha az görülüyor. Daha sonra adet görmede gecikme, ergenliğe geç girme, bazen de kabızlık gibi belirtilerde verebiliyor.

Çevresel faktörler olarak geçirilmiş operasyonlar, geçirilen enfeksiyonlar ve bunun sonucunda uzun süreli antibiyotik kullanımı, inek sütü ile erken tanışma, gebelik gibi araya giren stres faktörleri hastalığın erişkin yaşlarda da ortaya çıkışını kolaylaştırıyor.

Hastalık bazen; Romatizmal hastalıklar, şeker hastalığı, down sendromu, bazı cilt hastalıkları ( saç dökülmesi, dematitis herpetiformis, siğil vitiligo vb ), epilepsi, otizm, kistik fibrosiz (ter bezlerinin-dış salgı bezlerinin hastalığı) ile beraber bulunabiliyor. Dolayısı ile bu gibi yakınmaları olan hastaların çölyak açısından tetkik edilmeleri gerekiyor.

Hastalığın tanısı; Bahsettiğimiz belirtisi olan hastalarda kanda yapılacak tarama testleri ( AGA, EMA, t-TG IgA ) yapılır. Bu testlerin pozitif olması çölyak hastalığından şüphelendirir tanı koydurmaz, kesin tanı ancak hastaya gastroenteroloji uzmanı tarafından yapılan endoskopi ile alınan ince barsak biyopsisinin patolog tarafından mikroskobik incelenmesi ile konulmaktadır.

Hastalığın Tedavisi: Hastaya ÖMÜR BOYU glutensiz ( içerisinde gluten olmayan) diyet uygulanmasıdır. Yani buğday, arpa, çavdar ve yulafın diyetten çıkarılması ve yerine mısır, pirinçunu ile yapılmış ekmeklerin verilmesidir. Mercimek unu, kestane unu, nohut unu ve soya unu da hastanın beslenmesinde buğday unu yerine kullanılabilir. Beslenmede sadece bu gıdaları almak yetmiyor. Gluten birçok gıda maddesinin içerisine koruyucu olarak ta yapımı sırasında girdiği için, içerisinde gluten bulunan her türlü gıda maddelerinin de diyetten çıkartılması gerekiyor.

Bu sebepten çölyaklı bir kişi ve yakınları etiket okuma alışkanlığı kazanmalıdır. Tüm hazır gıdaların etiketlerinde GLUTEN içerip içermediği yönünde açık bilgi bulunmalıdır. Bunun yanı sıra gıda işleri ile uğraşanlarda gıdaların hazırlanmasında hangi gıdaların gluten içerdiği ve hangilerinin içermediğini bilmelidirler. Restoranda yemek hazırlayanlar ve servis yapan garsonlarda çölyak hakkında bilgi sahibi olmalı ve servis sırasında hangi gıdaların gluten içerip içermediğini bilmelidirler. Çölyaklı bir kişinin yakınları, arkadaşları, öğretmeni veyabakıcısı da Çölyak hastalığı konusunda bilgilendirilmeli ve çölyaklı bir kişiye diyete uyum konusunda yardımcı olmalıdırlar. Çölyak diyeti ömür boyu sürmelidir.

Çölyak hastasının ömrü diyete uymak koşulu normal seyir gösterir. Keşke her hastalık Çölyak gibi olabilse. Ancak diyete uymama veya bir kez diyetin bozulması istenmeyen sonuçlara yol açmaktadır. Bunlar; sindirim sisteminin her hangi bie yerinde yemek borusu mide, ince barsak kanseri geliebilir. Tiroid ve diğer salgı bezlerinine etkileyip bu sistemlerin hastalığına yol açabilir ve yine en kötüsü çölyak krizi ile hastanın kaybına kadar gidebilir. Bu sebeplerden diyet ömür boyu olmalıdır. BİR KEREDEN BİR ŞEY OLMAZ SÖZÜ ÇÖLYAK HASTALIĞI İÇİN GEÇERSİZDİR.
Çölyak bir toplum sorunu olduğu için tüm toplum bireylerinin bilinçlendirilmesi esastır. Bu konuda Çekirge Çocuk hastanesi olarak zaman-zaman çölyaklı hastaları bir araya getirmek, tanıştırmak ve kaynaştırmak için değişik etkinlikler düzenlemekteyiz. Çölyaklılar için piknik ve yılbaşı partileri düzenlemekteyiz. Bunların hepsi ÇÖLYAK’ı topluma tanıtmak, bunun hastalık değil YAŞAM biçimi olduğu konusunda TOPLUM bilincinin oluşmasını sağlamak içindir. Her şey geleceğimizin güvencesi çocuklarımız için. Sağlıcak ile kalın

Kaynak:
Dr Fatih ÜNAL
Pediatrik Gastroenterolog
Çekirge Çocuk Hastalıkları Hastanesi
Çocuk Hastalıkları, Gastroenteroloji ve Beslenme Uzmanı

Sizin İçin Seçtiklerimiz