Ana Dilde Eğitim ile Yabancı Dilde Eğitimin Karşılaştırılması

Ana Dilde Eğitim ile Yabancı Dilde Eğitimin Karşılaştırılması

Ana Dilde Eğitim ile Yabancı Dilde Eğitimin Karşılaştırılması
Bir eğitim ortamında, eğitimi veren kişi ile eğitim alan kişilerin ortak bir ana dile ve ortak bir ikinci dile sahip olduklarını düşünelim. Ayrıca, ortamdaki her bireyin ortak ikinci dile, bu dilin ana dilden daha sonra öğrenildiği gerçeğini göz ardı etmeden, mümkün olan en üst seviyede hakim olduğunu varsayalım. Bu tür bir ortamda, eğitimin ana dil ile yapılması durumu ile ikinci dil ile yapılması durumunu karşılaştıralım. Bireyler arasındaki iletişimin birinci durumda ikinci duruma göre daha etkin olacağı açıktır. Bazı dil bilimciler, ideal koşullar altında (yani, ikinci dilin mümkün olan en üst seviyede bilinmesi koşulunda) bile, eğitim ortamındaki iletişim etkinliğinde en az %10 kayıp olacağını bildirmektedirler. Bir eğitim ortamındaki temel amacın, eğitimci tarafından belirli bir konunun monoloğu andıran bir biçimde anlatılmasından ibaret olmadığı göz önünde bulundurulmalıdır.

Aksine, konunun eğitimci tarafından anlatılmasının yanı sıra, eğitimcinin tecrübesinden ve bilgisinden kaynaklanan örneklerin verilmesi, eğitim alan topluluğun anlama ve ilgi düzeylerinin sezilerek anlatımın yön değiştirmesi, eğitimci tarafından gerektiğinde soruların teşvik edilmesi ve bunların ezber yoluyla değil anlık muhakeme yürütme yoluyla cevaplandırılması, eğitim alanların sorular ve yorumlar vasıtasıyla ortama dahil olmaları ve anlatımı yönlendirmeleri, mecazi ifadeler ve espriler ile ortamın zenginleştirilmesi gibi faktörlerin eğitimin yüz yüze yapıldığı ortamların gereği olduğu düşünülmelidir.

Yukarıdaki savlardan, ikinci dilde yapılan eğitimin, eğitim ortamında bulunan bireyler arasındaki iletişim etkinliğini ve eğitimin verimini düşürdüğü sonucunu çıkarabiliriz. Buna rağmen, Türkiye’deki pek çok lise ve üniversite seviyesindeki eğitim kurumunda ve hatta son yıllarda artış eğilimi gösteren bir anlayışa göre pek çok ilköğretim seviyesindeki eğitim kurumunda da eğitim kimi alanlarda ikinci dilde yapılmaktadır. Bu yaklaşımın nedenleri nelerdir?

Eğitimin ikinci dilde yapılması gerekliliğine dair savların başlıcasını şu şekilde ifade edebiliriz: Günümüzde ikinci dil kavramı genellikle İngilizce diline karşılık gelmektedir. İngilizce bilim dili olarak kabul edilmekte ve bu kabullenişin doğal uzantısı olarak eğitim dilinin de İngilizce olması yeğlenmektedir. İngilizce’nin bilim dili kabulünün, İngilizce dilinin yapısal zenginliğinden kaynaklanmadığını, bunun yerine ideolojik sebeplerden dolayı İngilizce dilinin dünya ölçeğinde hakimiyet kazanmış olmasının bir sonucu olduğunun vurgulanmasının önemli olduğunu düşünüyoruz. İngilizce, zengin bir sözcük dağarcığına sahip olmasına rağmen, insanın, doğanın ve evrenin bütününü (düşünceler, duygular, hareketler, vs.) dil vasıtasıyla ifade etmek için gerekli yapılar (araçlar) açısından fakir bir dildir. Diğer diller bir yana bırakılacak olsa bile, sadece Türkçe’nin ve İngilizce’nin karşılaştırılması bizi bu sonuca götürecektir. İngilizce’nin bugünkü hakimiyetinin ideolojik olduğu, daha öncesinde İspanya devletinin dünya üzerindeki egemenliği zamanında İspanyolca’nın bilim dili olarak kabul gördüğü gerçeğiyle de gösterilebilir.

Eğitim dilinin İngilizce olması sayesinde, literatürün daha kolay takip edileceği, gelişmiş ülkelerin bilim ve teknolojisine daha kolay ulaşılabileceği ve benzer standartlarda bilimsel üretimler ortaya konabileceği savunulmaktadır. Oysa, bilimin dili yoktur. Bilim ve bunun yan ürünü olan teknoloji ile bilimsel süreçler sonucu ortaya çıkan ürünler dilden bağımsızdır. Sorun, bu üretimleri ortaya çıkaran bilimsel süreçlerde kullanılan bilginin ana dilde mi yoksa başka bir ikinci dilde mi olması gerektiğidir. Günümüzde bu bilgi İngilizce (ikinci dilde) sağlanmaktadır ve bugünkü koşullar altında doğrudur. Bunun nedeni, bilim ortamı ile Türkçe dili arasındaki kopukluktur. Diğer bir deyişle, bilimsel süreçlerde kullanılmak üzere bilgiye ulaşmak isteyen kişilerin büyük oranda sadece İngilizce bilgiye ulaşabilmesi ve bilimsel üretimlerin hemen her aşamasının Türkçe yerine İngilizce olarak tarif edilmesidir. Küçük bir örnek olarak, üniversitelerde bilim dallarına yönelik derslerde okutulmak üzere Türkçe kitap dahi bulunmasının zorluğu gösterilebilir.

Bununla beraber, bugünkü koşullar altında eğitimin ikinci dilde verilmesinin gerekliliği, bunun sürdürülmesinin doğru olduğu anlamını taşımamaktadır. Aksine, eğitim dilinin hemen ve hızlı bir şekilde ana dile döndürülmesinin elzem olduğunu düşünmekteyiz. Bunun için gerekli olan, Türkçe’nin eğitim dili olmasını sağlayacak ve bu şekilde kullanılmasına engel çıkarmayacak altyapıların hazırlanmasıdır. Bilimin dili olmadığı düşüncesinden yola çıkıldığında ve ana dilde eğitimin iletişim etkinliğini, dolayısıyla eğitimden alınan verimi ve dolayısıyla bilimsel üretimi arttıracağı göz önüne alındığında, eğer bilim insanlarının ve aldıkları eğitimi başka alanlarda kullanan insanların önündeki bilgiye ana dillerinde ulaşma engeli kalkarsa, eğitimin ana dil yerine ikinci dilde yapılmasının savunusu geçerliliğini yitirir.

Eğitimin ikinci dilde yapılmasının dolaylı ve hemen farkına varılamayan bir diğer etkisi, insanların beyinsel süreçlerinde yarattığı etkidir. Bu etkinin bugünden yarına farkına varılamaması, onun, (diğer faktörlerin yanı sıra) eğitimin ana dilde yapılmamasından kaynaklandığı gerçeğini gizler ve dolayısıyla eğitimin ikinci dilde olması savunularını güçlendirir. Bu etki ancak eğitimi de içine alacak şekilde toplum yaşamına bir bütün olarak baktığımızda görülebilir. Bahsedilen etki, kimisi ilköğretim çağından başlamak üzere çocukların ve gençlerin, ileriki yaşamlarında yer alacak bazı konulara dair bilgileri ikinci dilde öğrenmelerinden ve bu bilgilerin ana dillerindeki ifadelerinden haberdar olmamalarından kaynaklanır. Bu tür bir durumda, öğrendikleri kavramların ana dillerinde karşılıkları olmadığından, bu karşılıkların yetersiz olmasından veya bunlara erişmenin güçlüğünden dolayı, insanlar birbirleriyle iletişimlerinin içine de ikinci dili sokacaklardır. Üzerinde biraz düşünülürse ve çeşitli örnekler akla getirilirse, iletişim içinde kullanılan yabancı kavramların sadece birer kavram (kelime, deyim, cümle) olarak kalmayıp, doğdukları kültürü de beraberlerinde taşıdıkları gerçeği kolayca görülebilir. Dolayısıyla, dilde yabancı öğelerin varlığı, insan yaşamında yabancı kültürlerin varlığını doğurur. Burada söz konusu olan, kişinin, kendi kültürünün yanında yabancı kültürlerden de haberdar olması değildir; bu tür bir durum kişinin kültürel zenginliği olarak görülebilir. Aksine, kişinin kendi kültürünü geri plana atıp, yabancı kültürün elemanlarını içselleştirmesidir. Bugünkü yaşantımıza bakıldığında bu olguyu ifade eden onlarca örnek hemencecik verilebilir – kişinin bir duygulanım sırasında eskiden bildiği değil yabancı kanallardan almış olduğu bir mimiği veya davranışı sergilemesi, geleneksel bir besin maddesinin yerini herhangi bir gerekçe olmadan başka bir kültüre ait geleneksel bir maddeye bırakması, vs. Var olan bir kültürün yerini yabancı bir kültüre bırakmasının ise bariz iki etkisi vardır. Birincisi, kültürlerin dünya haritasından silinmesidir. İkincisi ise, kişinin doğduğundan beri içinde bulunduğu ve içselleştirdiği ortam (kültür, toprak, alışkanlıklar, vs.) ile şu anda içinde bulunduğu ve yaşamını ona göre ayarlaması gereken ortam arasındaki uyuşmazlıkların sebep olduğu kişinin yabancılaşması durumudur. Günümüzde var olduğunu ve olumsuz sonuçlar ortaya çıkardığını düşündüğümüz bu iki etkinin detaylı incelemesini toplumsal psikoloji ve sosyoloji uzmanlarına bırakıyoruz.

Tunga Güngör

Sizin İçin Seçtiklerimiz