AİLE PLANLAMASI BİLGİ NOTLARI

AİLE PLANLAMASI İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER
Aile planlaması kavramı günümüzde yaygın olarak kullanılmakta ve tartışılmaz şekilde önemini korumaktadır. Sağlıklı aile yapısı için aile planlaması şarttır. Aile planlaması, sadece istenmeyen gebeliklerin oluşmasını önlemek değil aynı zamanda çocuk sahibi olma konusunda da bir bilgilendirme sürecini ifade etmektedir. Bu çerçevede yazımızda çok genel hatlarıyla ve yine bilgilendirme amacıyla, korunma yöntemleri hakkında bilgiler vereceğiz. Anne ve baba adaylarının yanında sağlıklı cinsel eğitim almalarına katkıda bulunulacak her oluşumu desteklediğimizi de belirtmek isteriz.

Gelecek kuşaklarımızın özellikle genç evli yurttaşlarımızın doğru şekilde bilgilendirilmesi için Sağlık Bakanlığı ve Milli eğitim Bakanlığının daha çok işbirliği yapmasının önemini de belirtmek isteriz.

Kondom Nedir?
Kondom, sertleşmiş penis üzerine yerleştirilen lateksten yapılmış ince bir kılıftır (Bazı kondomlar poliüretan ve bazıları da geyik ince bağırsağından yapılmıştır)

Etki Mekanizması Nasıldır?
Erkek kondomu meninin vajinaya, anuse ve ağıza geçmesini engeller. Kondom cinsel ilişkiden önce erekte olmuş penis üzerine yerleştirilir. Daha sonra kondom dikkatlice çıkarılmalıdır. Her cinsel ilişkide ayrı bir kondom kullanılmalıdır.

Ne Kadar Etkilidir?
Çiftler her cinsel ilişki sırasında kondomu doğru bir şekilde kullanırlarsa kondom gebelik ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı etkili olarak korur.

Avantajları Nelerdir?
• CYBE ve HIV/AIDS’e karşı koruyucudur.
• Alınması için reçeteye gerek yoktur.
• Sürekli kontraseptif kullanması gerekmeyen kişiler için mükemmel bir seçimdir.
• Hormonal yan etkileri yoktur.
• Erken boşalmaya karşı koruyucudur.

Dezavantajları Nelerdir?
• Bazen yırtılabilir.
• Yerleştirme sırasında sevişmeyi bölebilir.
• Duyarlılıkta azalmaya neden olabilir.

Yan Etkileri Nelerdir?
Çok nadir olarak allerjik yakınmalara neden olur (lateks ya da spermisit allerjisi)

Gençlerin Bu Yöntemi Seçmeden Evvel Özel Olarak Düşünmeleri Gereken Özel Konular Nelerdir?
Özellikle kondom, gençler için iyi yöntemlerden birisidir, çünkü kondom cinsel yolla bulaşıcı enfeksiyonlara karşı koruyucudur ve reçetesiz sağlanabilir. Ancak nasıl uygulanacağı konusunda beceri geliştirilmesine ve eşlerin kondom kullanımı için anlaşmaları gerekir.

Kadın Kondomu Nedir?
Kadın kondomu vajinaya yerleştirilen poliüretan bir cep şeklinde bir malzemedir.

Etki Mekanizması Nasıldır?
Kadın kondomu ejakülatın vajinaya geçmesini engeller. Kadın kondomu cinsel ilişkiden önce vajina içine yerleştirilir. Kondomun arka kısmında serviks üzerinde bulunan plastik halka onun yerleşik bir şekilde durmasını sağlar. Kadın kondomu yerleştirilir ve cinsel ilişki sırasında erkeğin penisi kondom içinde bulunur. Cinsel ilişki sonrasında kondom dikkatlice çıkarılmalıdır.

Ne Kadar Etkilidir?
Çiftler her cinsel ilişki sırasında kadın kondomunu doğru bir şekilde kullanırlarsa ve vajinal ilişki şeklinde cinsel ilişkide bulunurlarsa kadın kondomu gebelik ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı etkili olarak korur. Ancak kadın kondomu gebeliğe karşı diğer bazı aile planlaması yöntemleri kadar etkili değildir.

Avantajları Nelerdir?
• CYBE ve HIV/AIDS’e karşı koruyucudur.
• Kadınların kendilerini gebelik ve cinsel yolla bulaşıcı enfeksiyonlardan korumak için tercih edebilecekleri bir yöntemdir.
• Alınması için reçeteye gerek yoktur.
• Sürekli kontraseptif kullanması gerekmeyen kişiler için mükemmel bir seçimdir.
• Hormonal yan etkileri yoktur.
• Erken boşalmaya karşı koruyucudur.
• Cinsel ilişkiden önce uygulanır, bu nedenle sevişme sırasında kesintiye neden olmaz, erkeğin penisinin erekte olmasına bağlı değildir ve meni geldikten hemen sonra çıkarılmasına gerek yoktur.
• İçersisi kaygandır, poliüretandana yapılmştır ve lateks içermemektedir (bazı erkek kondomları gibi), su bazlı ya da yağ bazlı lubrikantlar kullanılabilir.

Dezavantajları Nelerdir?
• Duyarlılıkta azalmaya neden olabilir.
• Gürültü yapabilir.
• Bazı bölgelerde bulmak zordur.
• Erkek kondomuna göre daha pahalıdır.
• Vajina elle yerleştirmek gerektiği için çiftleri rahatsız edebilir.

Yan Etkileri Nelerdir?
Yoktur.

Gençlerin Bu Yöntemi Seçmeden Evvel Özel Olarak Düşünmeleri Gereken Özel Konular Nelerdir?
Özellikle kondom gençler için iyi yöntemlerden birisidir, çünkü kondom cinsel yolla bulaşıcı enfeksiyonlara karşı koruyucudur ve reçetesiz sağlanabilir. Ancak nasıl uygulanacağı konusunda beceri geliştirilmesine ve eşlerin kadın kondomu kullanımı konusunda anlaşmaları gerekir.

Gebeliği Önleyici Haplar Nedir?
Gebeliği önleyici haplar hormanal kontraseptiflerdendir, ostrojen ve progesteron içerirler.

Etki Mekanizması Nasıldır?
Gebeliği önleyici haplar her ay overden yumurta atılmasını durdurur. Gebeliği önleyici haplar aynı zamanda servikal mukusun kalınlaşmasını sağlayarak spremin uterusa girmesini engeller. Gebeliği önleyici haplar 21 gün kullanılır 7 gün ara verilerek kullanılmalıdır.

Ne Kadar Etkilidir?
Gebeliği önleyici haplar doğru kullanıldıkları zaman çok etkilidirler.

Avantajları Nelerdir?
• Kanama miktarını azaltırken menstrüel siklusları düzenli bir hale getirir.
• Premenstrüel sendrom, akne ve endometriozisi azaltır.
• Cinsel ilişki sırasında kesintiye neden olmaz.
• Bir kadın kendi isteği ile bırakabilir.

Dezavantajları Nelerdir?
• Her gün bir hap alınmak zorundadır, hapın alınması unutulabilir.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruyucu değildir.
• Yan etkileri olabilir (Aşağıda verilmiştir)

Yan Etkileri Nelerdir?
• Mide bulantısı yapabilir.
• Vücut ağırlığında artışa neden olabilir.
• Sikluslar arasında lekelenmelere, daha uzun ve ağır menstrüel sikluslara ya da hiç menstrüel kanama olmamasına neden olabilir.
• Ruhsal yapıda değişikliklere neden olabilir.
• Libidoda azalmaya neden olabilir.

Gençlerin Bu Yöntemi Seçmeden Evvel Özel Olarak Düşünmeleri Gereken Özel Konular Nelerdir?
Gebeliği önleyici haplar, özellikle gençler için uygun ve güvenlidir. Ancak gençlerde yöntemin başarısızlık hızı diğer bütün yaş gruplarına göre daha yüksektir. Gebeliği önleyici yöntemlerin başarısızlık hızının temel nedeni hapların günlük alımının unutulmasıdır, bunun nedeni ise hapların alımı sırasında karışıklık olması ya da bu konuda olan bilgi azlığıdır. Sağlık personeli gençlere hapları nerede saklamaları gerektiği ve her gün aynı saatte almayı nasıl hatırlamaları konusunda yardımcı olabilirler.
Aile Planlaması Bilgi Notu
Enjeksiyonlar
Nedir?
Enjeksiyonlar kadının kolu ya da gluteal bölgesinden enjeksiyon yoluyla verilen gebeliği önleyici yöntemlerdir.

Etki Mekanizması Nasıldır?
Enjeksiyonlar her ay overden yumurta atılmasını durdurur. Enjeksiyonlar aynı zamanda servikal mukusun kalınlaşmasını sağlayarak spermin uterusa girmesini engeller. Enjeksiyonlar Depo-Provera için her üç ayda bir ve Mesigyna için ise her ay yapılmalıdır.

Ne Kadar Etkilidir?
Enjeksiyonlar en etkili yöntemlerden birisidir.

Avantajları Nelerdir?
• Cinsel ilişki sırasında kesintiye neden olmaz.
• Diğer kişilerin bilgisi olmadan kullanılabilir.
• Kadının her gün bir şey yapılmasını hatırlaması gerekmeyen bir yöntemdir.

Dezavantajları Nelerdir?
• Yöntemi bıraktıktan sonra gebe kalmayı geciktirebilir (altı ay ile bir yıl).
• Menstrüel siklusda sikluslar arasında lekelenmelere, daha uzun ve ağır menstrüel sikluslara ya da hiç menstrüel kanama olmaması gibi değişikliklere neden olabilir.
• Periyodik aralıklarla bir sağlık kuruluşuna ziyaret edilmesi gerekebilir.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruyucu değildir.
• Yan etkileri olabilir (Aşağıda verilmiştir)

Yan Etkileri Nelerdir?
• Baş ağrısı yapabilir.
• Vücut ağırlığında artışa neden olabilir.
• Menstrüel siklusda değişikliklere neden olabilir.

Gençlerin Bu Yöntemi Seçmeden Evvel Özel Olarak Düşünmeleri Gereken Özel Konular Nelerdir?
Enjeksiyonlar, özellikle gençler için uygun ve güvenlidir. Gebeliği önleyici hap almayı unutan gençler için de iyi bir yöntemdir. Ancak gençler için sağlık kuruluşuna kullandıkları enjeksiyon tipine bağlı olarak her 1-3 ayda bir yeni bir enjeksiyon için başvurmayı hatırlamak zor olabilir.

Aile Planlaması Bilgi Notu
İmplantlar Nedir?
Eğitilmiş hekim ya da hemşire implantı kadının üst kolunda cilt altına yerleştirirler. Kapsül kolda üç yıl kalabilir, ancak kadın daha erken çıkartılmasını isterse kapsül dışarı çıkarılabilir.

Etki Mekanizması Nasıldır?
İmplant her ay overden yumurta atılmasını durdurur. İmplant aynı zamanda servikal mukusun kalınlaşmasını sağlayarak spermin uterusa girmesini engeller.

Ne Kadar Etkilidir?
İmplant en etkili yöntemlerden birisidir.

Avantajları Nelerdir?
• Gebelikten üç yıl süresince korur.
• Cinsel ilişki sırasında kesintiye neden olmaz.
• Kadının her gün bir şey yapılmasını hatırlaması gerekmeyen bir yöntemdir.

Dezavantajları Nelerdir?
• Menstrüel siklusda sikluslar arasında lekelenmelere, daha uzun ve ağır menstrüel sikluslara ya da hiç menstrüel kanama olmaması gibi değişikliklere neden olabilir.
• Kolda ince bir ize neden olacabilir.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruyucu değildir.
• Yan etkileri olabilir (Aşağıda verilmiştir)

Yan Etkileri Nelerdir?
• Baş ağrısı yapabilir.
• Vücut ağırlığında artışa neden olabilir.
• Menstrüel siklusda değişikliklere neden olabilir.

Gençlerin Bu Yöntemi Seçmeden Evvel Özel Olarak Düşünmeleri Gereken Özel Konular Nelerdir?
İmplant, özellikle gençler için uygun ve güvenlidir. Gençler implantın neden olabileceği düzensiz kanama için danışmanlık almalıdırlar. Bazı gençlerin üst kolda cilt altın bulunan implantların başkaları tarafından görülmesi konusunda endişeleri olabilir. Sağlık personeli gençleri üstkolda cilt altında bulunan kapsülün çok nadir olarak görülebileceği konusunda ikna etmelidir.
Rahim İçi Araç (RİA)
Nedir?
Rahim içi araç plastik ve bakırdan yapılmış küçük bir alettir. Eğitilmiş hekim ya da hemşire rahim içi aracı kadının uterusunun içine yerleştirir. En sık kullanılan bakırlı rahim içi araç uterus içinde 10 yıl kalabilir.

Etki Mekanizması Nasıldır?
Rahim içi araç spermin yumurta ile karşılaşmasını engeller.

Ne Kadar Etkilidir?
Rahim içi araç en etkili yöntemlerden birisidir.

Avantajları Nelerdir?
• Gebelikten on yıl süresince korur.
• Cinsel ilişki sırasında kesintiye neden olmaz.
• Kadının her gün bir şey yapılmasını hatırlaması gerekmeyen bir yöntemdir.

Dezavantajları Nelerdir?
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruyucu değildir.
• Pelvik enflamatuar hastalık riskini artırır.

Yan Etkileri Nelerdir?
• Menstrüel siklusda sikluslar arasında lekelenmelere, daha uzun menstrüel sikluslar, daha fazla kanama veya daha fazla menstrüel kramplar şeklinde değişikliklere neden olabilir.

Gençlerin Bu Yöntemi Seçmeden Evvel Özel Olarak Düşünmeleri Gereken Özel Konular Nelerdir?
Rahim içi araç, sürekli ve karşılıklı tek eşli beraberlikleri olan gençler için uygundur. Daha önce doğum yapmamış 20 yaşının altındaki gençlerde rahim içi aracın atılma ve ağrılı menstrüel siklus görülme sıklığı daha yüksektir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar dikkatli bir şekilde taranmalıdır. Rahim içi araç pelvik enflamatuar hastalık riskini artırdığı için cinsel yolla bulaşıcı enfeksiyonu olan adolesanlar kondom da dahil olmak üzere diğer kontraseptif yöntemlere karar vermelidirler.

Acil Kontrasepsiyon
Nedir?
Ertesi gün hapı olarak da adlandırılan acil kontrasepsiyon istenmeyen gebeliklerden korunmak için kullanılırlar. Eğer bir kadın korunmasız bir cinsel ilişki yaşamışsa ya da kondom yırtılmışsa, cinsel ilişkiden sonra 72 saat içinde gebelikten korunmak için acil kontrasepsiyon haplarını kullanabilir.

Etki Mekanizması Nasıldır?
Acil kontrasepsiyon döllenmiş yumurtanın rahim içine implante olmasını ve uterus içinde gelişmesini engeller. Haplar döllenmiş yumurta için uterusu uygun olmayan bir halde olmasını sağlar.

Ne Kadar Etkilidir?
Araştırmalar göstermektedir ki, istenmeyen cinsel ilişkiden sonra ilk 72 saat içinde hapların alınması halinde kadının gebe kalma riski %75 azalmaktadır.

Kaynak: Hatcher RA et al, 1994, Contraseptive Technologhy, 17th ed., New York: Ardent Media, Inc.

Avantajları Nelerdir?
Acil kontrasepsiyon tecavüz ya da kontraseptif yöntem başarısızlığı halinde kullanılmalıdır

Dezavantajları Nelerdir?
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruyucu değildir.

Yan Etkileri Nelerdir?
• Mide bulantısı ve kusma yapabilir.
• Baş ağrısı yapabilir.
• Baş dönmesi yapabilir.
• Karın ağrısına neden olabilir.

Gençlerin Bu Yöntemi Seçmeden Evvel Özel Olarak Düşünmeleri Gereken Özel Konular Nelerdir?
Korunmasız cinsel ilişki sonrasında acil kontrasepsiyon ne kadar erken dönemde uygulanırsa etkisinin o kadar fazladır. Acil kontrasepsiyon ilk 72 saatten sonra etkili değildirler.

Sizin İçin Seçtiklerimiz