OTİZİMLİ ÇOCUKLA İLETİŞİM

OTİZİMLİ  ÇOCUKLA İLETİŞİM ZORLU BİR SÜRECİN EN BAŞI
Bir çok gelişim unsurunda aksamların yoğun olarak yaşandığı ve temel niteliği sosyal, dil ve iletişim sorunları olarak kendini gösteren otizm hastalığının kesin tedavisi şu aşamada ne yazık ki bulunmuş değil. Tüm dünyadaki uygulamalarda hedef, davranışsal anomalilerin en aza indirgenmesidir. Bu gerçekçi yaklaşımın özeti şudur; otistik bireyin temel yaşamsal becerileri bağımsız olarak kazanma düzeyi en üst düzeyde olmalıdır. Bu durum bireyin zihinsel ve duygusal yapısıyla farklılıklar gösterebilir.
 Hemen tüm otizmli bireylerde ortak sorunun sosyal iletişim olanaklarındaki sınırlılık olduğu bilinmektedir. Bu sınırlılıkla birlikte dilsel bozukluk, söyleşinin anlık ve değiştirilebilir yorumsal durumların yok denecek kadar az olması da önemli bir göstergedir. Yorumlama ya da muhakeme etme yeteneklerinin önündeki en büyük engellerden birinin de soyut düşünme yetersliklerindendir. Aslında dil ve iletişim ile sosyal becerilerin yetersizliğinin temelleri ya da kökeni çok uzun bir konudur ve sanırım uzmanların alan bilgileri dahilindedir. Bu konuda söylenebilecek şey otizmle ilgili sistematiğin, nörologlar, genetikçiler  ve dilbilimciler açısından bir sorumluluk bağlamında oluşturulmuş olmasınin çok önemli ve gerekli olduğudur.

Her şey birbirine bağlıdır!
Otizmle ilgili istatistikler, ülkelere, iklimlere ve sosyo-kültürel yapılara göre bir sistem dahilinde oluşturulmalı, veritabanları zincirin diğer halkalarıyla düzenli ve dinamik bir şekilde paylaşılmalıdır.  Otizmin nedeni konusunda genetik bilim ile nörologlar daha etkin yetki bütçelerle donatılmalıdır. Otizm ve beslenme, otizm ve aşılar otizm ve televizyon gibi efsaneleşen kuramlar net bir şekilde ya desteklenmeli ya da bu literatürün içersinden atılmalıdır. Bu bağlamda sağaltım için yüklü bütçelerin yok olmasının önüne geçmek için, civa zehirlenmesi, oksijen tedavisi vb gibi uygulamarının da ciddi bir şekilde geçerliliğinin onaylanması gerekmektedir.  Tüm bu çabalar ve tedavi girişimleri, para kazanma alanı olmaktan hızla çıkartılmalıdır.
Otizmli Bireylerle Çalışma ve İletişim Geliştirme
Otizmli bireyle çalışmaya başlayan eğitimci ya da anne babanın bilmesi gereken ilk şey, bu sürecin yorucu, çok uzun süren bir süreç olacağını kesin olarak baştan kabul etmek olacaktır. Bundan sonraki kural “tutarlılıktır”.  Bu tutarlıktan kasıt, akşamki davranışla sabahki aynı davranış karşısında sergilenecek tutum farklılığının kontrollü olmasıdır. Otizimli bireyle çalışırken dikkatli olmalı, davranış dönüştürmelerini yamalı bohça örneğine dönüştürmemeli. Bu kabul edilebilir durum değildir. Üstelik olumsuz bir davranışın yokedilmesiyle birlikte yeni olumusuz davranışın şiddeti daha fazla olabilir. Daha açık söylemek gerekirse, verilecek ödünler, verilecek ödüller ve cezalar bir ritim ve standart içerisinde, sistemli şekilde uygulanmalıdır.

Otizimli bireylerle çalışırken karşılaşılabilecek tüm zorluklar bir kez daha gözden geçirildikten sonra tanıma sürecine geçmek gereklidir. Otizmli bireyin algısal farklılıkları da dahil olmak üzere, ona yaşamda sosyal ve iletilşimsel boyutların kazandırılması için iyi ve doğru model olmamız gerekir.  Bu süreçte bıkmadan usanmadan, onu dahil etmeye çalışmak gerekecektir. Bu süreçlerin nasıl ve ne öncelikli olacağına karar vermek için bireyi tanıma sürecini sabırla ve aileyi dahil ederek tamamlamak gereklidir. Kolay üstesinden gelinemeyecek problem davranış veya kısa, uzun süreli krizleri tetikleyen durum ve ortamların not edilmesi ve çalışmaların ilk dönemlerinde riskli ortam ve durumlardan uzak durulmasında yarar vardır. Tabi ki bu unsurları tümüyle ve her zaman yok etmek mümkün değildir ancak bu sorunların çözümünü sonraki süreçlere bırakmak gereklidir.

Tanıma sürecinden sonra uzun ve yorucu süreç, eğitim ve öğretim süreci de denilebilecek olan sosyal etkinlik ve sosyal uyum çalışmalarıdır. Bu çalışmaların doğal ortamda ve çok dikkatlice uygulanması gereklidir. İstenmeyen olaylara karşı her zaman tetikte olunmalıdır. Tüm önlemlere rağmen otizimli bireyin çok hızlı ve anlık hareket yeteneğine sahip olduğu unutulmamalıdır. Önlem olarak bireye üzerinde telefon numaraları olan bir künye takmak gereklidir. Eğer buna izin vermiyorsa(ki çoğunlukla izin vermeyebilir) kumaş parçasına  isim ve telefon yazılarak etiket gibi dikmek çözüm olabilir. Parmak izi ile kimlik teşhisi uygulamasına geçildiğinde zaten bu sorunun çözümü kolaylaşacaktır.

Sosyal yaşam ve iletişim becerileri geliştirme amaçlı çalışmalarda model davranışlar planlanmalı, tıpki görsel öğrenme yöntemlerinde olduğu gibi yaşamı bir sahne gibi düşünmeli ve bu sahneyi ustaca yönetmek gereklidir. Dekor, kostümler, olaylar kısaca planlanması o gün için yapılan davranış ve kazanımlara yönelik olan nesneler belirlenmiş olmalıdır.

Sonuç olarak,  sosyal gelişimi belirleyen tüm aktörlerin otizimli bireyler üzerinde pozitif bir etki göstermesi için planlanmış ve yapılandırılmış ortamların dışında planlanmış ama doğal çevrede de uygulama yapmak gereklidir. Bu uygulamanın önemli bir ayağını mutlaka yerel yönetimler oluşturmalıdır.

Şahbender KORKMAZ
         Eğitimci